Ketenwaarde onder druk ⓘ
€ 2,24 mldvan € 22,4 miljard toegevoegde waardeLANDBOUW · ECONOMIE · SAMENLEVING
Wat betekent minder productie
voor Nederland?
Van de brief op tafel naar de gevolgen op het erf, in de keten en in de samenleving. Verken zelf een scenario en gebruik de uitkomsten in het gesprek met de vier heren.
Verkennend scenariomodel
Economische basis: 2023
Economische basis: 2023
01 / STEL JE SCENARIO IN
Extra productiedaling
Een gelijke daling in de grondgebonden en intensieve veehouderijketen, boven op bestaand beleid.
0%30%
Jouw aanname, geen voorspelling. Een reductie van ammoniak is niet hetzelfde als een daling van de productie.
JAARLIJKSE BLOOTSTELLING BIJ DIT SCENARIO
Vaste structuur 2023Arbeidsvolume gekoppeld aan de daling
20.000arbeidsjaren · geen voorspeld banenverliesWaar zit de economische blootstelling?
Verdeling binnen het scenarioPrimaire bedrijven€ 376 mln
Overige keten€ 1,86 mld
Toeleveranciers, verwerking en distributie zijn al opgenomen in de totale ketenwaarde.
1,47 miljard kg minder melk
Fysiek rekenvoorbeeld op basis van 14,7 miljard kg in 2023.
! De uitkomsten tonen een evenredige blootstelling, geen netto bbp-verlies of verwachte ontslagen. Prijsreacties, aanpassing en vervangende activiteiten zijn niet doorgerekend.
02 / VAN ERF TOT ECONOMIE
De impact stopt niet bij de boer.
Het grootste deel van de gekoppelde arbeid zit buiten het primaire bedrijf. De werkelijke doorwerking verschilt per schakel.
| Schakel | Mogelijk effect | Wat kan het effect dempen? |
|---|---|---|
| Primaire bedrijven | Minder omzet; vaste lasten over minder productie. | Lagere variabele kosten, productiviteit of ander inkomen. |
| Voer & dienstverlening | Minder afzet, klanten en lokale opdrachten. | Andere markten, gewassen en diensten. |
| Zuivel & vleesverwerking | Lagere benutting van fabrieken en slachtcapaciteit. | Import, productmix en aanpassing van capaciteit. |
| Transport & logistiek | Minder vervoer van dieren, melk, voer en mest. | Andere goederenstromen, waaronder import. |
| Techniek & kennis | Kleinere thuismarkt en minder praktijklocaties. | Internationale vraag en nieuwe innovaties. |
| Handel & winkels | Veranderende herkomst en inkoopprijzen. | Import kan verkoopvolumes op peil houden. |
+11,1%
Vaste kosten per eenheid, als capaciteit gelijk blijft.
Bij de gekozen daling en ongewijzigde totale vaste kosten. Dit is een mechanisch voorbeeld, geen voorspelling van de kostprijs.
03 / MENSEN & PLEKKEN
Een landelijke opgave.
Een lokale werkelijkheid.
Gevolgen hangen af van concentratie, tempo en uitvoering. Naast economische druk kunnen ook maatschappelijke baten ontstaan.
Kwalitatieve aandachtspunten. Deze effecten zijn niet in euro’s gewaardeerd en vormen geen berekend maatschappelijk saldo.
04 / TRANSPARANT REKENEN
Wat vertelt dit model?
En wat nog niet?
Een eerste orde van grootte voor het gesprek. Voor een beleidsraming zijn een uitgewerkt referentiepad, regionale gegevens en gedragsreacties nodig.
Blootstelling = omvang in 2023 × extra productiedaling
Uitgangspunten & rekenregels
Grondgebonden veehouderijketen: € 12,7 miljard toegevoegde waarde en 124.000 arbeidsjaren. Intensieve veehouderijketen: € 9,7 miljard en 76.000 arbeidsjaren. Samen € 22,4 miljard en 200.000 arbeidsjaren.
Primaire aandelen: respectievelijk 12% en 23% van de waarde, en 35% en 15% van de arbeid. De aandelen zijn afgerond in de bron; de uitsplitsing is dus benaderend.
Alle berekeningen houden prijzen, productiviteit en ketenstructuur constant op het niveau van 2023. Het model is geen berekende uitgangssituatie voor 2035. De primaire waarde is onderdeel van het totaal; er wordt geen extra ketenvermenigvuldiger toegevoegd.
Relatie met de brief van Van Essen
De brief van 26 juni 2026 gaat over ruimte voor landbouw, natuur en bouw. De scenario’s van 5%, 10% en 20% zijn eigen verkenningen, geen productieramingen uit de brief.
Een ammoniakreductie van 42–46% in 2035 ten opzichte van 2019 mag niet als productiedaling worden gelezen. Eventuele aanvullende kortingen op rechten zijn voorwaardelijk en niet hetzelfde als een uniforme krimp van alle sectoren.
Een meerjarig overheidsbudget is evenmin een jaarlijks economisch verlies. Subsidies, vermogensverlies en toekomstige inkomsten mogen niet zonder correctie bij elkaar worden opgeteld.
Bronnen & verdere verdieping
- Kamerbrief Van Essen · 26 juni 2026 ↗
- PBL · Reflectie op het maatregelpakket ↗
- WUR Agrimatie · Grondgebonden veehouderij ↗
- WUR Agrimatie · Intensieve veehouderij ↗
- ZuivelNL · Zuivel in Cijfers 2023 ↗
- PBL · Beëindigen van veehouderijen ↗
Bronselectie uit de onderliggende analyse. Peildatum: 17 september 2026.